Jazz voor dummies: enkele jazzfeitjes voor aan de bar

Het Breda Jazz Festival kent veel trouwe bezoekers. Er komen ook steeds heel veel nieuwe jazzliefhebbers bij. Voor een aantal van hen is jazz nieuw. En daarom leek het ons een goed idee om de jazz eens simpel en duidelijk uit te leggen. Gewoon omdat het kan. Aan de hand van een goed boek.

Door Benno Roozen | Foto Louis Armstrong: Pixabay

WAT IS JAZZ EIGENLIJK?

Tsja, dat is meteen een moeilijke vraag om te beantwoorden, want daar zijn de (jazz-)geleerden het niet over eens. Een poging? De belangrijke kenmerken van jazz zijn dat de muziek moet swingen, de muzikanten moeten improviseren, en je hoort accenten in de muziek op plaatsen waar je die niet verwacht. En als het goed is kun je dan niet meer stil blijven zitten.

HOE EN WAAR IS JAZZ PRECIES BEGONNEN?

Dat is een ingewikkeld verhaal met talloze slagen om de arm, maar jazz werd rond de eeuwwisseling van 1900 geboren in New Orleans. Jazz is dus meer dan 100 jaar oud. Zwarte Amerikanen combineerden hun eigen muziek met Europese instrumenten en klassieke ingrediënten. De elementaire ritmes, de emotievolle zanglijnen en het gebruik van slag- en andere instrumenten kwamen rechtstreeks uit Afrika. Ook speelden de blues van de slaven en de gospel uit de zwarte kerkgemeenschappen een grote rol.

WIE BEGONNEN ER MET JAZZ?

Jazz kent veel grote namen. De geschiedenis van Jazz wordt geschreven door honderden muzikanten. Slechts een handvol getalenteerde musici steken erbovenuit als de echte vernieuwers in de eerste 60 jaar. Louis Armstrong was de held van de New Orleans-jazz en maakte in het New Orleans van de jaren twintig van de vorige eeuw de eerste belangrijke jazzopnamen. En Benny Goodman stond symbool voor de big-bandswing in de jaren dertig en was een geweldige klarinettist en leider van een van de eerste populaire jazzensembles waarin zwarten en blanken samen speelden. Andere grote namen: Duke Ellington (bandleider, componist en pianist), Dizzy Gillespie en Charlie Parker (uitvinding van de bebop = snelle jazz met veel improvisatie).

EN WIE KWAMEN ER DAARNA?

Ook na de jaren zestig bleef de jazz bloeien. De jaren zeventig brachten meer elektronische jazz, met de pianisten Chick Corea en Herbie Hancock die experimenteerden met synthesizers. En met Miles Davis die funk, rock en soul in zijn muziek samenbracht. De laatste jaren werken jazzmuzikanten met musici uit allerlei andere genres. Bijvoorbeeld: Dave Brubeck werkte met symfonie- orkesten. Saxofonist Joshua Redman trad op met de Rolling Stones. Herbie Hancock maakte opnamen met de rocksterren Carlos Santana en Sting.

WAT ZIJN DE BELANGRIJKSTE INSTRUMENTEN WAARMEE JE JAZZ SPEELT?

Hoewel jazz op elk denkbaar instrument kan worden gespeeld, spelen enkele instrumenten een sleutelrol in de ontwikkeling van het genre. Denk aan bas, drums, piano, trompet en saxofoon. Bas, drums en piano komen bijeen in de ritmesectie, die de muziek voortstuwt. Pianisten kunnen ook akkoorden en melodieën spelen. Trompetten en saxofoons dragen de melodie en improviseren met een krachtige toon die gemakkelijk boven de band uitkomt. Het geluid van deze blaasinstrumenten lijkt soms op dat van de menselijke stem. Dat is waarschijnlijk een belangrijke reden dat deze instrumenten zo ontzettend geschikt zijn om emoties over te brengen. Andere muzikale gangmakers in de jazz zijn trombone, klarinet, fluit, gitaar, vibrafoon en het orgel.

STROMINGEN

Zoals elk type muziek kent ook de jazz allerlei stromingen. De belangrijkste op een rij in volgorde van tijd: New Orleans en dixieland, boogiewoogie, swing, Harlem jump, bebop, revival, cool jazz, west coast, east coast, hardbop, souljazz, free jazz, fusion en neobop.

* Dit artikel werd gedeeltelijk geschreven op basis van de uitgave Jazz voor Dummies van Dirk Sutro uit 2007. Dat is een deel uit de bekende reeks met de zwart-gele covers. Het boek is helaas niet meer leverbaar.